تصویر شرط صفت گروه حقوقی لاوین

شرط صفت

طبق ماده 234 قانون مدنی، شروط ضمن عقد ممکن است به سه صورت باشند: شرط صفت، شرط فعل، شرط نتیجه. در این نوشتار از لاوین، به بررسی و تعریف شرط صفت و ذکر مصادیقی از آن می‌پردازیم.

شرط صفت چیست؟

شرط صفت شرطی است که اوصاف کمی یا کیفی موضوع معامله را بیان می‌کند. به طور مثال، مغازه‌ای را به شما می‌فروشم به این شرط که 150 متر و کف آن پارکت باشد.

اقسام شرط صفت و ضمانت اجرای تخلف از آن

شرط صفت ناظر بر دو قسم است.

1- ناظر به کلی فی الذمه

اگر موضوع قرارداد یک مال کلی فی الذمه باشد و شرط صفت ناظر به آن باشد ولی مشخص شود که مصداقی که متعهد تسلیم کرده است اوصاف مقرر را ندارد؛ در این صورت مشروط له میتواند مشروط علیه را به تحویل مصداقی با اوصاف مقرر شده الزام کند. اما اگر الزام او ممکن نبود میتواند معامله را فسخ کند.

برای مثال اگر یک کیلو برنج طارمی برداشت سال 1401 به صورت کلی فی الذمه فروخته شود، ولی مصداقی که فروشنده انتخاب کرده و تحویل داده است، یک کیلو برنج خارجی و غیر ایرانی باشد:

در این صورت خریدار می‌تواند آن مصداق از برنج (برنج خارجی) را به بایع بازگرداند و از او بخواهد که یک کیلو برنج طارمی با اوصاف مقرر را تحویل دهد. اگر مشروط علیه همچنان از اجرای تعهد امتناع کند و الزام او نیز مؤثر نباشد، مشروط له می‌تواند قرارداد را فسخ کند.

2- ناظر به عین معین یا کلی در معین

اگر موضوع قرارداد یک عین معین یا مقداری کلّی از یک مال معین باشد و بعداً معلوم شود که مال مزبور وصف مقرّر را نداشته است، مشروط له میتواند به ترتیبی که ذکر خواهیم کرد، معامله را فسخ کند زیرا در این حالت الزام مشروط علیه به تحویل مصداقی که دارای اوصاف مقرّره باشد، معنا ندارد. برای مثال یک گونی برنج که یک عین معین است فروخته می‌شود به شرط آن که برنج آن گونی از نوع برنج طارمی باشد. یا ده کیلو برنج از برنج موجود در یک انبار خاص به فروش می‌رسد به شرط آنکه برنج موجود در آن انبار، برنج طارمی باشد، اما پس از آن مشخص می‌شود که برنج طارم نیست و برنج منطقهء دیگری است. در این حالت مشروط له فقط می‌تواند قرارداد را فسخ کند.

تصویر شرط صفت گروه حقوقی لاوین

اقسام شرط صفت ناظر به مال معین و ضمانت اجرای آن

شرط صفت که ناظر به اوصاف موضوع معامله است، به اقسام زیر تقسیم می‌شود:

1- شرط صفت ناظر به وصف اساسی

برای مثال در خرید یک انگشتر شرط می‌شود که جنس آن از طلا باشد، این شرط ناظر به وصف اساسی است؛ بنابراین اگر خلاف آن درآید معامله به دلیل اشتباه در وصف اساسی، باطل است.

2- شرط صفت ناظر به وصف معمولی

صفات معمولی ممکن است به یکی از دو مورد زیر اشاره داشته باشد:

الف- صفت ناظر به کیفیت:

مانند آنکه شرط شود که سنگ نمای خانه، سنگ بدون نقش و طرح باشد، اما سنگ طرحدار استفاده شود. در این حالت برای مشروط له حق فسخ ایجاد می شود.

ب- صفت ناظر به کمیت:

یعنی ناظر به مقدار موضوع معامله (مانند متراژ ملک، مقدار برنج موجود در گونی، متراژ پارچه و غیره) است. در این حالت ممکن است شرط ناظر به کمیت خود را به دو صورت نشان دهد که در پاراگراف‌های بعدی بررسی می‌شود.

اقسام شرط صفت ناظر به کمیت

۱۔ اگر موضوع معامله کلی در معین یا کلی فی الذمه باشد و مصداقی که به ما تحویل داده شده، کمتر باشد:

مشروط علیه را به تحویل بقیه میزانی که مکلف به تحویل آن است، الزام می‌کنیم.

برای مثال، اگر صد کیلو از برنج موجود در یک انبار به صورت کلی در معیّن به شخصی فروخته شود یا صد کیلو برنج طارم برداشت سال 1402 به صورت کلی فی الذمه به شخصی فروخته شود، اما فقط هشتاد کیلو تحویل او داده شود، او می‌تواند الزام فروشنده را به تحویل بیست کیلو برنج دیگر بخواهد.

2- اگر موضوع معامله عین معین باشد و کمیت آن عین معین، از میزانی که در قرارداد شرط شده، کمتر باشد، برای مثال فرض کنید یک گونی گندم به صورت عین معین فروخته می‌شود به شرط آنکه ده کیلوگرم باشد، اما بعد معلوم می‌شود که هشت کیلو یا پانزده کیلوگرم بوده است، در این صورت چون این مال تجزیه پذیر است، یعنی تمام اجزای آن با هم مشابه و یکسان است؛ بنابراین می‌توان آن مال را را به اجزاء و قطعات یکسان تقسیم کرد، به ترتیب زیر عمل می‌شود:

الف- اگر موضوع معامله کمتر از میزان مقرر درآید:

معامله نسبت به میزان نقیصه(مثلا آن دو کیلو گندم که وجود ندارد) به علت فقدان موضوع، باطل است و مشروط له می‌تواند یکی از این دو کار را انجام دهد: او هم حق فسخ معامله را دارد و هم می‌تواند به همان نسبت که موضوع معامله کمتر بوده است، از ثمن معامله کسر بگذارد.

ب- اگر موضوع معامله بیش‌تر از میزان تعیین‌شده درآید، برای مثال در فروش یک گونی گندم، شرط شده باشد که 10 کیلو باشد، اما در نهایت مشخص می‌شود که 15 کیلو بوده است، زیاده (آن 5 کیلو برنج که بیش‌تر است) به فروشنده متعلق است.

تصویر شرط صفت گروه حقوقی لاوین

پرسش و پاسخ مرتبط

1- شرط صفت چیست؟

شرط صفت شرطی است که اوصاف کمی یا کیفی موضوع معامله را بیان می‌کند.

2- منظور از شرط صفت ناظر به وصف اساسی چیست؟

برای مثال در خرید یک انگشتر شرط می‌شود که جنس آن از طلا باشد، این شرط ناظر به وصف اساسی است.

3- منظور از شرط صفت ناظر به وصف معمولی چیست؟

صفات معمولی ممکن است به یکی از دو مورد زیر اشاره داشته باشد:

الف- صفت ناظر به کیفیت مانند آنکه شرط شود که سنگ نمای خانه، سنگ بدون نقش و طرح باشد.

ب- صفت ناظر به کمیت. این نوع از شرط صفت ناظر به مقدار موضوع معامله (مانند متراژ ملک، مقدار برنج موجود در گونی، متراژ پارچه و غیره) است.  

“گروه تولید محتوای تخصصی لاوین– ملیکا میرزایی”

امتیاز دهی