تصویر شرط فعل گروه حقوقی لاوین

شرط فعل

طبق ماده 234 قانون مدنی، شروط ضمن عقد ممکن است به سه صورت باشند: شرط صفت، شرط فعل، شرط نتیجه. در این نوشتار از لاوین، به بررسی و تعریف شرط فعل و ذکر مصادیقی از آن می‌پردازیم.

شرط فعل چیست؟

شرط فعل به این معنا است که در قرارداد، انجام یا عدم انجام عملی بر یکی از طرفین که او را «مشروط علیه» می‌گوییم، شرط شود.

اقسام شروط فعل

1- شرط فعل مادی مثبت:

این نوع شرط به این معناست که انجام یک عمل مادی را به طرف مقابل شرط کنیم، مثل اینکه خانه‌ای را به شخصی اجاره می‌دهیم و شرط می‌کنیم که در پایان مدت، خانه را رنگ آمیزی کند و به موجر تحویل دهد.

2- شرط فعل مادى منفى:

در این نوع شرط، عدم انجام یک فعل مادی را بر مشروط علیه شرط می‌کنیم؛ مانند آن که خانه‌ای به شخصی اجاره داده می‌شود و شرط می‌شود که مستأجر در انباری، وسیله‌ای قرار ندهد.

3- شرط حقوقی (اعتباری) مثبت:

در این حالت انجام یک عمل حقوقی بر مشروط علیه شرط می‌شود؛ مانند آن که مغازه‌ای فروخته می‌شود و در ضمن آن شرط می‌شود که مشتری باید مغازه را تا یک سال به برادر فروشنده اجاره دهد.

4- شرط حقوقی (اعتباری) منفی:

در این حالت عدم انجام یک عمل حقوقی بر مشروط علیه شرط می‌شود؛ مانند آنکه مغازه‌ای فروخته می‌شود و در ضمن آن شرط می‌شود که مشتری تا دو سال نباید مغازه را بفروشد.

تصویر شرط فعل گروه حقوقی لاوین

ضمانت اجرای تخطی از شرط فعل

 اگر کسی که باید شرط را انجام دهد، آن را انجام ندهد، سه ضمانت اجرا برای او پیش بینی شده است. لازم به ذکر است که این سه ضمانت اجراء جنبهء ترتیبی دارند. یعنی باید ابتداء از ضمانت اجرای اولی شروع کرد و اگر این روش ما را به نتیجه مطلوب نرساند، از ضمانت اجرای مرحلهء بعد استفاده می‌کنیم. این سه ضمانت اجرا عبارت‌اند از:

1- الزام مشروط علیه

اولین ضمانت اجراء الزام مشروط علیه به انجام تعهد است. یعنی اگر مشروط علیه از اجرای شرط امتناع کند مثلاً از رنگ‌آمیزی مغازه‌ای که آن را تعهد کرده، امتناع کند، می‌توان به دادگاه مراجعه کرد و صدور حکم مبنی بر الزام مشروط علیه به انجام تعهد را تقاضا کرد. ماده 237 قانون مدنی در این خصوص بیان می‌دارد:

الف- الزام مشروط علیه نیاز به حکم دادگاه دارد. در این روش دادگاه شخص را ملزم به انجام تعهد می‌کند و حکم به الزام او صادر می‌کند.

ب- گاه موضوع شرط به گونه‌ای است که باید با ارادۀ آزاد انجام شود. برای مثال، وقتی که موضوع شرط خلق یک اثر هنری است و کاملا با اراده و سلایق هنرمند ارتباط دارد، باید با ارادهء آزاد انجام شود. بنابراین صدور حکم مبنی بر الزام فرد، معنا ندارد.

2- انجام شرط به خرج مشروط علیه

دومین ضمانت اجرا، انجام شرط به خرج مشروط عليه توسط خود شخص مشروط له یا شخص ثالث است که این مورد نیز نیاز به تصمیم قضائی دارد. ماده 238 قانون مدنی در این باره بیان می‌دارد:‌

الف- اگر الزام مشروط علیه به دلیلی مانند عدم دسترسی به او ممکن نباشد یا الزام او به دلیلی مانند آن که تعهد با سلایق و اراده و روحیات متعهد در ارتباط کامل است، ما را به نتیجه مطلوب نرساند یا آن که علی رغم الزام مشروط علیه، او همچنان برای انجام تعهد حاضر نشود، با توقیف اموال محکوم علیه و فروش آن‌ها و وصول مبلغی که برای انجام تعهدات قراردادی لازم است، تعهدات قراردادی را توسط شخص دیگری اما با مخارج محکوم علیه اجرا می‌کنیم.

ب- ماده ۴۷ قانون اجرای احکام مدنی، ناظر به همین فرض است که بیان داشته است:

«هرگاه محکومُ‌به انجام عمل معینی باشد و محکومُ‌علیه از انجام آن امتناع ورزد و انجام عمل توسط شخص دیگری ممکن باشد، محکومُ‌له می‌تواند تحت نظر مأمور اجرا، آن عمل را به وسیلهء دیگری انجام دهد و هزینه آن را مطالبه کند و یا بدون انجام عمل، هزینه لازم را به وسیلهء قسمت اجرا از محکومُ‌علیه مطالبه نماید. در هر یک از موارد مذکور دادگاه با تحقیقات لازم و در صورت ضرورت با جلب نظر کارشناس، میزان هزینه را معین می‌نماید. وصول هزینه مذکور و حق الزحمة کارشناس از محکوم علیه به ترتیبی است که برای وصول محکومُ‌به نقدی مقرر است.»

3- فسخ قرارداد

اگر هیچ یک از ضمانت اجراهای فوق ما را به نتیجه نرساند، سراغ فسخ قرارداد می‌رویم. اگر نه بتوانیم مشروط علیه را الزام کنیم و نه بتوانیم تعهد را به خرج مشروط عليه توسط شخص ثالث به اجرا درآوریم، چاره ای جز فسخ قراردادی که شرط ضمن عقد در ضمن آن گنجانده شده است باقی نمی‌ماند. لازم به ذکر است ماده ۲۳۹ قانون مدنی بیان می‌دارد:

الف- اگر کار، قائم به شخص باشد و مشروط علیه آن را انجام ندهد و الزام او ممکن نباشد، قرارداد توسط مشروط له قابل فسخ است. بنابراین نیاز به انجام عمل به خرج مشروط علیه توسط شخص ثالث نیست.

ب- برای فسخ قرارداد اعلام ارادۀ مشروطُ‌له کافی است و نیاز به حکم دادگاه نیست. البته در صورت طرح دعوای «تأیید فسخ» در دادگاه، دادگاه اقدام به فسخ قرارداد نمی‌کند. بلکه اراده مشروط‌ُله است که موجب فسخ قرارداد می‌شود و دادگاه صرفا احراز می‌کند که شرایط فسخ وجود داشته است یا خیر. بنابراین در صورتی که شرایط فسخ وجود داشته باشد، حکمی مبنی بر تایید فسخ قرارداد صادر می‌کند.

تصویر شرط فعل گروه حقوقی لاوین

پرسش و پاسخ مرتبط

1- شرط فعل چیست؟

شرط فعل به این معنا است که در قرارداد، انجام یا عدم انجام عملی بر یکی از طرفین شرط شود.

2- شرط فعل مادى منفى چیست؟

در این نوع شرط، عدم انجام یک فعل مادی را بر مشروط علیه شرط می‌کنیم. مانند آن که خانه‌ای به شخصی اجاره داده می‌شود و شرط می‌شود که مستأجر در انباری، وسیله‌ای قرار ندهد.

“گروه تولید محتوای تخصصی لاوین– ملیکا میرزایی”

امتیاز دهی