عکس مجازات جایگزین حبس گروه حقوقی لاوین

مجازات جایگزین حبس

با توجه به این موضوع که مجازات حبس دارای آثار مخرب فراوانی است، قانون‌گذار در سال 1399 تصمیم گرفت در خصوص برخی جرایم، مجازات‌هایی را جایگزین مجازات حبس بنماید. اعمال مجازات جایگزین حبس توسط دادگاه در برخی موارد اجباری و برخی موارد اختیاری است. در این نوشتار از سایت گروه حقوقی لاوین در رابطه با شرایط اعمال مجازات جایگزین حبس و انواع آن اطلاعات مفید و کاربردی را در اختیار شما قرار خواهیم داد. توصیه می‌شود این نوشتار را مطالعه کنید.

مجازات جایگزین حبس چیست؟

مطابق با ماده 68 قانون آیین دادرسی کیفری «مجازات‌‌های جایگزین حبس عبارت از دوره مراقبت، خدمات عمومی رایگان، جزای نقدی، جزای نقدی روزانه و محرومیت از حقوق اجتماعی ‌است که در صورت گذشت شاکی و وجود جهات تخفیف با ملاحظه نوع جرم و کیفیت ارتکاب آن، آثار ناشی از جرم، سن، مهارت، وضعیت، شخصیت و سابقه مجرم، وضعیت بزه‌ دیده و سایر اوضاع و احوال، تعیین و اجرا می‌شود».

اعمال مجازات جایگزین حبس توسط دادگاه به جای مجازات حبس، در برخی موارد الزامی و در برخی موارد اختیاری است. لازم به ذکر است دادگاه می‌‌تواند در موارد اعمال مجازات جایگزین حبس، با در نظر گرفتن وضعیت محکوم و همچنین جرم ارتکابی، محکوم را به یک یا چند مورد از مجازات‌ تبعی و مجازات تکمیلی محکوم نماید. البته باید به این نکته نیز توجه نمود که مدت این مجازات نباید بیش از دو سال باشد.

موارد اجباری اعمال مجازات جایگزین حبس

در رابطه با برخی جرایم دادگاه مکلف است مجازات حبس جرم را به مجازات جایگزین حبس تبدیل نماید. این موارد عبارت‌اند از:

الف- در جرایمی که حداکثر مجازات قانونی آن‌ها سه ماه حبس است، اعمال مجازات جایگزین حبس اجباری است؛

ب- در صورتی که پس از تخفیف مجازات، دادگاه حکم به حبس کمتر از 91 روز صادر نماید، اعمال مجازات جایگزین حبس الزامی است؛

ج- در جرایم غیر عمدی با مجازات به حبس 2 سال یا کمتر؛

د- در جرایمی که حداکثر مجازات قانونی آن‌ها نود و یک روز تا شش ماه حبس است، مجازات حبس مرتکب به مجازات جایگزین حبس تبدیل می‌شود مگر آن که مرتکب به دلیل ارتکاب جرم عمدی دارای سابقه محکومیت کیفری مؤثر به شرح زیر باشد و از اجرای آن پنج سال نگذشته باشد:

1- بیش از یک فقره سابقه محکومیت قطعی به حبس تا شش ماه؛

2-  بیش از یک فقره سابقه محکومیت قطعی به جزای نقدی بیش از ده میلیون (۰۰۰/۰۰۰/ ۱۰) ریال؛

3- بیش از یک فقره سابقه محکومیت قطعی به شلاق تعزیری؛

4- یک فقره سابقه محکومیت قطعی به حبس بیش از شش ماه

5- یک فقره سابقه محکومیت قطعی به حد؛

6- یک فقره سابقه محکومیت قطعی به قصاص؛

7- یک فقره سابقه محکومیت قطعی به پرداخت بیش از یک‌ پنجم دیه.

عکس مجازات جایگزین حبس گروه حقوقی لاوین

موارد اختیاری اعمال مجازات جایگزین حبس

قانون‌گذار در رابطه با مجازات برخی از جرایم، این اختیار را به دادگاه اعطا کرده است که تا در صورت احراز شرایطی، مجازات حبس آن جرایم را به یکی از انواع مجازات‌های جایگزین حبس تبدیل نماید. این جرایم عبارت‌اند از:

الف- در جرایم غیر عمدی که حداکثر مجازات قانونی آن‌ها بیش از شش ماه تا یک سال است مگر این که مرتکب به دلیل ارتکاب جرم عمدی دارای سابقه محکومیت کیفری مؤثر به شرح زیر باشد و از اجرای آن پنج سال نگذشته باشد که در این صورت اعمال مجازات جایگزین حبس ممنوع است:

1- بیش از یک فقره سابقه محکومیت قطعی به حبس تا شش ماه؛

2-  بیش از یک فقره سابقه محکومیت قطعی به جزای نقدی بیش از ده میلیون (۰۰۰/۰۰۰/ ۱۰) ریال؛

3- بیش از یک فقره سابقه محکومیت قطعی به شلاق تعزیری؛

4- یک فقره سابقه محکومیت قطعی به حبس بیش از شش ماه

5- یک فقره سابقه محکومیت قطعی به حد؛

6- یک فقره سابقه محکومیت قطعی به قصاص؛

7- یک فقره سابقه محکومیت قطعی به پرداخت بیش از یک‌ پنجم دیه.

ب- در جرایم غیر عمدی که مجازات آن‌ها حبس بیش از دو سال است.

لازم به ذکر است که اعمال مجازات جایگزین حبس در جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی کشور ممنوع است.

شرایط اعمال مجازات جایگزین حبس

در مواردی که اعمال مجازات جایگزین حبس الزامی است، دادگاه می‌بایست بدون هیچ‌گونه پیش شرطی اقدام به تعیین مجازات جایگزین حبس بنماید. اما در مواردی که اعمال این نوع مجازات اختیاری است، دادگاه باید در اعمال مجازات جایگزین حبس موارد زیر را احراز نماید:

الف- گذشت شاکی خصوصی؛

ب- احراز جهات تخفیف: جهات تخفیف عبارت‌اند از:

1- گذشت شاکی یا مدعی خصوصی؛

2- همکاری مؤثر متهم در شناسایی شرکا یا معاونان؛

3- همکاری مؤثر متهم در تحصیل ادله یا کشف اموال و اشیاء حاصله از جرم یا به کار رفته برای ارتکاب آن؛

4- اوضاع و احوال خاص مؤثر در ارتکاب جرم مانند رفتار یا گفتار تحریک‌آمیز بزه دیده یا وجود انگیزه شرافتمندانه در ارتکاب جرم؛

5- اعلام متهم قبل از تعقیب؛

6- اقرار مؤثر متهم در حین تحقیق و رسیدگی؛

7- ندامت، حسن سابقه متهم؛

8- وضع خاص متهم از قبیل کهولت یا بیماری؛

9- تلاش متهم به منظور تخفیف آثار جرم؛

10- اقدام متهم برای جبران زیان ناشی از آن؛

11- خفیف بودن زیان وارده به بزه دیده یا نتایج زیان‌بار جرم؛

12- مداخله ضعیف شریک یا معاون در وقوع جرم.

انواع مجازات جایگزین حبس

مجازات‌های جایگزین حبس انواع مختلفی دارند. در ادامه هر یک از انواع این نوع از مجازات را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

1- دوره مراقبت

دوره مراقبت دوره‌ای است که طی آن محکوم به حبس، تحت نظارت قاضی اجرای احکام، به انجام یک یا چند مورد از دستورهای زیر محکوم می‌شود:

الف- حضور به موقع در زمان و مکان معینی؛

ب- ارائه اطلاعات و اسناد و مدارک تسهیل کننده نظارت؛

ج- اعلام هرگونه تغییر شغل، اقامتگاه یا جابه‌جایی در مدت کمتر از پانزده روز؛

د- کسب اجازه از مقام قضایی به منظور مسافرت به خارج از کشور.

مدت دوره مراقبت به شرح جدول زیر است:

ردیف مجازات قانونی مدت زمان دوره مراقبت
1 در جرایمی ‌که مجازات قانونی آن‌ها حداکثر سه ماه حبس است تا شش ماه
2 در جرایمی‌ که مجازات قانونی آن‌ها نود و یک روز تا شش ماه حبس است شش ماه تا یک سال
3 در جرایمی که نوع و میزان تعزیر آن‌ها در قوانین موضوعه تعیین نشده است شش ماه تا یک سال
4 در جرایمی‌ که مجازات قانونی آن‌ها بیش از شش ماه تا یک سال است یک تا دو سال
5 در جرایم غیرعمدی که مجازات قانونی آن‌ها بیش از یک سال است دو تا چهار سال

2– خدمات عمومی رایگان

خدمت عمومی رایگان یکی از انواع مجازات‌های جایگزین حبس است که در آن محکوم با رضایت خود برای مدت معینی به شرح زیر تحت نظر قاضی اجرای احکام خدمات عمومی را به صورت رایگان انجام می‌دهد:

ردیف مجازات قانونی مدت زمان خدمات عمومی رایگان
1 در جرایمی ‌که مجازات قانونی آن‌ها حداکثر سه ماه حبس است تا 270 ساعت
2 در جرایمی‌ که مجازات قانونی آن‌ها نود و یک روز تا شش ماه حبس است 270 تا 540 ساعت
3 در جرایمی که نوع و میزان تعزیر آن‌ها در قوانین موضوعه تعیین نشده است 270 تا 540 ساعت
4 در جرایمی‌ که مجازات قانونی آن‌ها بیش از شش ماه تا یک سال است 540 تا 1080 ساعت
5 در جرایم غیرعمدی که مجازات قانونی آن‌ها بیش از یک سال است 1080 تا 2160 ساعت

در رابطه با خدمت عمومی رایگان باید نکات زیر را مد نظر قرار دهید:

الف- ساعات ارائه خدمت عمومی ‌برای افراد شاغل روزانه حداکثر چهار ساعت است؛

ب- ساعات ارائه خدمت عمومی ‌برای افراد غیرشاغل روزانه حداکثر از هشت ساعت است؛

ج- ساعات ارائه خدمات عمومی نباید مانع از امرار معاش متعارف محکوم شود؛

د- دادگاه نباید به بیش از یک خدمت عمومی‌ رایگان حکم دهد؛

ه- چنانچه محکوم راضی به انجام خدمت عمومی رایگان نباشد، مجازات اصلی اجرا می‌شود.

عکس مجازات جایگزین حبس گروه حقوقی لاوین

3- جزای نقدی روزانه

جزای نقدی روزانه نیز یکی دیگر از انواع مجازات جایگزین حبس است. جزای نقدی روزانه عبارت است از یک هشتم تا یک چهارم درآمد روزانه محکوم که به‌ شرح زیر مورد حکم واقع می‌‌شود و با نظارت قاضی اجرای احکام وصول می‌‌گردد:

ردیف مجازات قانونی مدت زمان وصول جزای نقدی روزانه
1 در جرایمی ‌که مجازات قانونی آن‌ها حداکثر سه ماه حبس است تا 180 روز
2 در جرایمی‌ که مجازات قانونی آن‌ها نود و یک روز تا شش ماه حبس است 180 تا 360 روز
3 در جرایمی که نوع و میزان تعزیر آن‌ها در قوانین موضوعه تعیین نشده است 180 تا 360 روز
4 در جرایمی‌ که مجازات قانونی آن‌ها بیش از شش ماه تا یک سال است 360 تا 720 روز
5 در جرایم غیرعمدی که مجازات قانونی آن‌ها بیش از یک سال است 720 تا 1440 روز

4- جزای نقدی

جزای نقدی به عنوان یکی دیگر از مجازات‌های جایگزین حبس دارای مبلغ مشخصی است که میزان آن را قانون‌گذار مشخص می‌نماید و بر اساس جدول زیر از محکوم دریافت می‌شود:

ردیف مجازات قانونی میزان جزای نقدی
1 در جرایمی ‌که مجازات قانونی آن‌ها حداکثر سه ماه حبس است تا 15 میلیون ریال
2 در جرایمی‌ که مجازات قانونی آن‌ها نود و یک روز تا شش ماه حبس است از 15 میلیون ریال تا 25 میلیون ریال
3 در جرایمی که نوع و میزان تعزیر آن‌ها در قوانین موضوعه تعیین نشده است از 15 میلیون ریال تا 25 میلیون ریال
4 در جرایمی‌ که مجازات قانونی آن‌ها بیش از شش ماه تا یک سال است از 25 میلیون ریال تا 70 میلیون ریال
5 در جرایم غیرعمدی که مجازات قانونی آن‌ها بیش از یک سال است از 70 میلیون ریال تا 100 میلیون ریال

پرسش و پاسخ مرتبط

1- شرایط اعمال مجازات جایگزین حبس چیست؟

در مواردی که اعمال مجازات جایگزین حبس توسط دادگاه الزامی است، هیچ‌گونه پیش شرطی برای اعمال آن وجود ندارد. اما در مواردی که اعمال این نوع مجازات اختیاری باشد، دادگاه باید شرایط زیر را احراز نماید:

الف- گذشت شاکی یا مدعی خصوصی؛

ب- احراز جهات تخفیف.

2- انواع مجازات جایگزین حبس کدام است؟

انواع مجازات‌های جایگزین حبس عبارت‌اند از:

1- دوره مراقبت؛

2 خدمات عمومی رایگان؛

3- جزای نقدی روزانه؛

4- جزای نقدی.

“گروه تولید محتوای تخصصی لاوین– سجاد اسفندیاری”

امتیاز دهی